SCOPOS VÀ TELOS – Mục đích và Cứu cánh

Mới đây, một Đan sĩ linh mục khi giảng lễ đã đánh thức tôi bằng một câu hỏi rất đơn sơ nhưng sâu sắc: Bạn thức khuya dậy sớm để làm gì? Bạn tham dự Thánh lễ, đọc kinh, hy sinh, vất vả chịu đựng để làm gì? Bạn khấn dòng để làm gì? Nếu như không phải để đạt được Scopos (mục đích), nhằm tiến tới Telos (cứu cánh) đời mình?

Vậy đời tu của chúng ta có mục đích và cứu cánh không? Mục đích và cứu cánh ấy là gì? Đây là những câu hỏi người tu sĩ cần trả lời không chỉ một lần, nhưng mỗi ngày, để biết mình đang đi đâu và đang sống cho điều gì?

Thánh Bênađô xưa đã từng tự hỏi mỗi ngày: “Hỡi Bênađô, ngươi vào dòng để làm gì?” Câu hỏi ấy cũng dành cho mỗi chúng ta: Tôi vào dòng để thể hiện khả năng và tài năng? Để người khác thấy mình đạo mạo trong tấm áo dòng? Hay để xây dựng những công trình lớn lao? Chắc chắn không phải thế. Vậy tôi vào dòng để làm gì?

Gioan Cassiano (365–435), một linh phụ nổi danh của các ẩn sĩ Sa mạc, đã giúp chúng ta hiểu rõ điều này. Ngài nói rằng đời tu cũng có Scopos riêng và vì Telos ấy mà người tu sĩ vui lòng chấp nhận mọi gian lao, vất vả. Ăn chay, đói khát, thức đêm, đọc và suy niệm Kinh Thánh… tất cả chỉ có ý nghĩa khi chúng hướng về một cứu cánh cao hơn. Ngài xác tín: “Cứu cánh của đời tu chúng ta là Nước Thiên Chúa. Nhưng mục tiêu, nghĩa là Scopos, là trái tim tinh tuyền; không có nó thì chẳng ai có thể đạt tới cứu cánh.”

Như vậy, Telos của đời tu là Nước Thiên Chúa; còn Scopos là trái tim tinh tuyền, là điều chúng ta không ngừng hướng tới trong từng việc nhỏ của đời sống. Nếu không xác định được mục tiêu, những lao công, hy sinh và bổn phận hằng ngày rất dễ trở thành những việc làm đơn thuần, nhàm chán và thiếu hướng đi.

Bạn thân mến! Có khi nào trong hiện tại, ta dừng lại và hỏi lòng mình: Tôi đi tu và tôi đang sống cho điều gì? Việc kinh kệ, Thánh lễ, những bổn phận được lặp đi lặp lại mỗi ngày đang là niềm vui hay đã trở thành một gánh nặng khô cằn mà tôi chỉ cố hoàn thành? Hãy thử nhìn vào một công việc cụ thể mình đang làm và hỏi: Tôi làm thế để làm gì – Scopos? Khi trả lời được, hãy hỏi tiếp: Làm được rồi thì tôi nhắm đến điều gì – Telos? Nếu việc đọc kinh, đi lễ và chu toàn bổn phận chỉ dừng lại ở thành quả hay việc hoàn thành trách nhiệm, thì Scopos vẫn chỉ nằm trong trạng thái tự nhiên của con người. Nhưng đối với người bước theo Chúa, Scopos phải giúp chúng ta nhìn thấy Telos – cứu cánh cuối cùng của đời mình là chính Thiên Chúa.

Mối phúc thứ sáu diễn tả rất rõ điều ấy: “Ai giữ lòng sạch sẽ ấy là phúc thật, vì chưng sẽ được thấy mặt Đức Chúa Trời.” Giữ lòng sạch sẽ là Scopos; được thấy Thiên Chúa là Telos. Vì thế, điều chúng ta cần làm, như Gioan Cassiano đã chiêm niệm, chính là dọn cho thửa vườn cuộc đời mình sạch cỏ để có thể gặp được Thiên Chúa là cứu cánh đời ta. Khi chia sẻ những suy tư này, vị Đan sĩ linh mục nói với tôi: “Con hãy suy tư và sống để trở thành một vị thánh lớn.”

Lời ấy làm tôi nhớ lại ước mơ của những ngày đầu đời tu. Tôi từng viết cho một người bạn rằng: “Mình đi tu đây và mình sẽ trở thành một vị thánh lớn.” Nhưng sau bao năm sống đời tu, tôi chẳng dám nhắc lại ước mơ ấy, vì thấy mình quá mỏng manh, yếu đuối và nhiều thiếu sót.

Hôm nay, khi đọc lại những suy tư của vị ẩn sĩ dưới sự hướng dẫn của người Đan sĩ, ước mơ ấy lại trỗi dậy. Nó làm tôi trăn trở và nhìn lại đời sống thánh hiến của mình. Tôi không muốn cuộc đời mình chỉ kết thúc nơi Scopos. Tôi muốn tìm lại tình yêu thuở ban đầu, tìm lại Telos – cứu cánh mà ngày đầu đời tu tôi đã khao khát: chính Thiên Chúa.

Và tôi muốn trao lại những suy tư này cho bạn, những người đang cùng tôi bước theo Đức Kitô, với ước mong chúng có thể khơi lại một ước mơ mà có khi nhiều tâm hồn cũng giống tôi đã từng “cất” trong ký ức:

Tôi đi tu để làm gì?
Tôi đang sống cho điều gì?
Và cuối cùng, tôi đang hướng về đâu?

Bởi nếu Nước Thiên Chúa là Telos, thì mỗi ngày sống của chúng ta phải là một bước tiến về phía Người.

Tác giả: Hoa Cát